Wanneer geld doodgaat: opinies & beschrijvingen

  • “It was horrible. Horrible! Like lightning it struck. No one was prepared. You cannot imagine the rapidity with which the whole thing happened. The shelves in the grocery stores were empty. You could buy nothing with your paper money.”

Friedrich Kessler, a law professor at Harvard and University of California Berkeley, who experienced the Weimar Republic hyperinflation

Ik zat vandaag weer met hyperinflatie in mijn hoofd. Dat is al jaren zo, maar gelukkig niet elke dag. Denken aan hyperinflatie is een intensieve bezigheid, het vraagt veel van een mens zijn inbeeldingsvermogen. Enkele berichten geleden kreeg ik een reactie van een lezer, Nico, die zich afvroeg hoe dat nu allemaal zit. Hoe lang kan hyperinflatie duren, wat moet een bedrijfsleider doen in dergelijke omstandigheden, is het goed om in dergelijke periode schulden te hebben, et cetera? Allerhande vragen komen dan makkelijk naar boven en ik ga niet pretenderen hier in 1 berichtje allerhande oplossingen aan te brengen. Ik heb het thema hyperinflatie al verschillende keren besproken en ga dat nog vele keren doen.

Maar de laatste tijd heb ik opnieuw weer heel veel opinies gehoord over hyperinflatie. Het lijkt alsof een steeds groter deel van analisten en economen over hyperinflatie begint te schrijven. Dat was 2 jaar geleden absoluut nog niet het geval. Maar het besef begint langzaam in te dringen dat er iets dergelijks zich kan voordoen.

Ik ga hier enkele opinies weergegeven die ik de laatste tijd gelezen heb, mijn eigen verdere input zal hoofdzakelijk voor latere berichten zijn. Maar het zal de lezer alvast een ‘doorstart’ geven om verder informatie in te winnen over het thema hyperinflatie.

Eén van dé analisten die ik al enkele jaren volg en die sinds lang het risico voor een hyperinflatie in de VS verkondigt, is John Williams van shadowstats.com. Op zijn website kan je enkele Hyperinflation Reports downloaden. Dit is zeer interessante lectuur. John Williams geeft steeds meer interviews voor bepaalde online radiozenders en ook interviews allerhande. Terwijl Williams enkele jaren geleden nog voorzichtig was met zijn inschatting van een timing voor hyperinflatie (allereerst zei hij: binnen de 10 jaar, vorig jaar: binnen de 5 jaar), heeft hij deze timing akelig dichtbij gebracht. John Williams gelooft dat in de VS iets extreems zal gebeuren binnen de 6 à 12 maanden wat tot een hyperinflationaire depressie zal leiden:

Hier een artikel van voormalig CNN-journalist Greg Hunter:

A little more than two years ago, economist John Williams of shadowstats.com predicted a “severe recession” was coming and soon.  At the time, I was working as an investigative correspondent for CNN.  I interviewed Williams for a story about the coming financial crisis.  Most so-called experts, at the time, did not see the financial meltdown coming, let alone that all the banks were in trouble.  Williams’ assessment of the economy was spot on in 2008.  I don’t see how you can characterize what we have now as anything but a “severe recession.” Accurate information is the first and foremost reason to use someone as a source when you are a journalist.  In my experience, what I have gotten from Williams has been stellar. (Click here for the 2008 CNN story featuring Williams and his predictions for the President in 2012.) (Click here for shadowstats.com)

Williams also predicted 2 years ago we would have a “hyperinflationary depression” within 10 years. Then, about a year ago, he revised his prediction and narrowed the window to “five years.” The day before last Friday’s dismal jobs report, Williams said, “. . . the timing of the looming U.S. financial Armageddon is coming into better focus, with increasingly high risk of it breaking within the next six months to a year.”

“Financial Armageddon . . . within the next six months to a year.” I called Williams to see why the odds of calamity have accelerated.  He told me on the phone last night, “What is happening now to bring the timing into focus is the economy IS turning down.  It is no longer the perspective the economy is going to turn down.  That, in turn, will eventually trigger all the problems with the dollar, the debt and the deficit.”

For confirmation the economy is rolling over, look no further than the awful jobs report from the government last Friday.  The Bureau of Labor Statistics (BLS) reported July payrolls fell 131,000.  To add insult to injury, the June jobs number was revised downward.  The economy lost 221,000 jobs which is considerably more than the 125,000 the government reported last month.

You want more confirmation the economy is in the tank?  Also, last week, the government revealed a record 40.8 million Americans are now on food stamps.  More budget woes can be seen at the state level.  Congress just passed an emergency aid package worth $26 billion to save teachers’ jobs around the country.  States are facing $200 billion in shortfalls in the coming months.  California is one of the worst, with a $19 billion budget hole to fill and a $500 billion in underfunded pensions .  Commercial and residential real estate is still losing value, and set to take another plunge.

So, what’s the government doing about the economy?  The Fed has set interest rates at near 0% for more than a year and a half.  The economy is not taking off.  According to a recent article from financial writer Jim Willie, who has a PhD in Statistics, “Never in US history has a recession struck after several extended months of emergency ultra-low interest rates. This will be the first such occurrence. The policy response from the USFed must therefore be limited. They cannot reduce the official interest rate, unless below 0% (which did happen briefly in Japan). The nation stands on the doorstep of hyper-inflation.  The only available tool within the USFed tool bag is Printing Pre$$ activity, pure monetization of both USTreasurys and USAgency Mortgage Bonds.” (For the complete Willie article click here.)

How much of a chance is there the Fed will just print money to pay bills?  When asked how the Fed was going to stop the slide in the economy on CNBC, St. Louis Fed President James Bullard said, “Quantitative Easing is our best bet.” For us regular folks, QE means printing money out of thin air.  I talked about this in a recent post called “Money Printing Is Our Best Bet.”

How fast could things go downhill when real trouble starts?  Mallory Factor at Forbes laid it out nicely in an article last week called “Collapse In Internet Time.” Factor writes, “In an age when billions of dollars in securities are traded in nanoseconds, when a 24-hour news cycle seems long, why should national decline be exempt from what the Germans call Zeitgeist, the spirit of the age? The Book of Revelation, speaking allegorically of ancient Rome, states, “Alas! Alas! You great city, you mighty city, Babylon! For in a single hour your judgment has come.” Ancient Rome surely did not expect its sudden fall any more than the Soviet Union did in 1991, or than America does now.” (Click here for the complete Forbes article.)

Ultimately, the immense debt and deficits of the United States will crush the dollar.  In his most recent report, Williams says, “The unfolding renewed decline in economic activity now is likely to be one of the proximal triggers for an even greater systemic solvency crisis, one that will pummel the U.S. dollar, threaten the solvency of the U.S. government and set the stage for a hyperinflation in the United States. In turn, such a crisis would exacerbate the intensifying downturn into a hyperinflationary great depression.”

No one knows exactly when the buck will buckle, but it looks like the dollar will take a short walk off a tall building a lot sooner than later.”

Ik weet niet of de timing van John Williams correct zal zijn, ik weet wel dat ik me blijf hierop voorbereiden. Als ik nuchter blijf, moet ik zeggen dat een hyperinflatie nog steeds niet 100% vaststaat. Maar zoals ik al jaren zeg, we zijn het pad richting hyperinflatie wel aan het bewandelen en de vraag is of we nog kunnen terug gaan. Wat wél zeker is, is dat de munten, papiergeld en digitaal geld zoals we het nu kennen, hun waarde zo goed als zeker zullen verliezen. Hoe dat zal gebeuren is dé vraag: devaluatie, wanbetaling (default) van de schulden, hyperinflatie, een nieuwe munt (al dan niet op wereldbasis, of grotere regionale schaal). Dat zijn verschillende scenario’s om binnenkort nog eens onder de loep te nemen.

Ik vermoed trouwens dat John Williams zijn timing voor “Financieel Armageddon in de VS” heeft vervroegd naar deze nieuwe timing omdat hij gekeken heeft naar de visie van 2 zeer grote experts in goud- en valutamarkten: namelijk James Sinclair en Martin Armstrong. James Sinclair verwacht al 10 jaar een piek van de goudprijs in januari 2011 (dat is binnen een kleine 6 maand) en Martin Armstrong verwacht ‘iets speciaals’ tegen 13 juni 2011 (binnen een kleine 12 maanden). De goudprijs zal profiteren van Financieel Armageddon mag helaas nu al duidelijk zijn.

Er valt veel te leren uit vorige periodes van hyperinflatie maar er valt inderdaad niet gemakkelijk veel informatie over te vinden. Toch zijn er een paar uitstekende boeken en meer en meer analisten gaan ook op zoek naar die informatie. Sinds kort, is een boek uit de jaren ’70 gigantisch populair geworden. Namelijk: “When Money Dies”, geschreven door Adam Fergusson. Het boek is nu in herdruk nadat het decennia onder het stof bleef liggen. (Je kan het boek ondertussen in pdf downloaden.) De hype is de laatste tijd begonnen toen Warren Buffett het boek als tip meegaf aan beleggers, maar hij zei achteraf dat hij het boek zelf niet had gelezen. (Ik blijf die Buffett maar een seniele aap vinden.) Het verhaal werd opgepikt door The Telegraph: zie hier een artikel van de interessante columnist Ambrose Evans Pritchard

Maar ik kende het boek, samen met het boek “Dying of Money”, had ik er al vele keren over gehoord in de programma’s van Jim Puplava. Iedereen die iets over inflatie en hyperinflatie wil leren, kan naar zijn radioprogramma’s luisteren. De boeken waren tot voor kort minder makkelijk te verkrijgen. Jim Puplava heeft het natuurlijk over alle factoren die bij beleggen komen kijken (echt alle factoren, van geopolitiek en natuurkunde, tot derivaten en dividendbeleggen).

Van 22 september tot 13 oktober 2007 (man, waar is de tijd gebleven!?) deed Jim Puplava zijn uitleg over een mogelijke hyperinflatie en de lessen uit het verleden waarin hij vaak citeerde uit 2 bovengenoemde boeken. Ik raad iedereen aan om dit te beluisteren, te vinden op de site financial sense. Of je kan ook de transcripts lezen. Ik heb ooit notities genomen bij het beluisteren en zal dit eens op de blog hier bespreken als ik daar tijd voor vindt.

Dit weekend stond er echter een interview in de Financial Times met de auteur van “When Money Dies”. Een uiterst interessant interview, in een altijd uiterst interessante weekendkrant. (Weekkranten zijn meestal te saai).

Enkele interessante stukken:

“When Money Dies” tells the story of Germany’s economic collapse after the First World War, which culminated in the mind-boggling inflation of late 1923 — a dreadful time when visitors to Berlin saw people starving in the streets and the number of marks to the pound was at one point equivalent to the number of yards from the earth to the sun.”

“… he says, all periods of high inflation — however harsh — involve the same moral slide. “The corrupting thing about inflation is the way the feelings and jealousies are exactly the same,” he says. “You worry that some people are doing better than you are — people who know what to do about rising prices while you don’t.”

In the Weimar time, this was particularly extreme. High inflation wiped out debts, atomising the savings of the prudent and redistributing wealth to the fortunate or simply unscrupulous. “Germany’s capital,” Fergusson writes, “had been redistributed in the most cruel way, no longer spread reasonably evenly among millions but largely in coagulated blobs among the new plutocracy.”

“The use of unusual monetary measures during the crisis, such as quantitative easing (just another way of saying money printing), has made the outlook hazy. The price of gold — generally a proxy for concern about inflation — has risen to its highest levels in real terms since the late 1970s. It is hard to tell what effect these measures may have when the economy grows again. “We all keep worrying about deflation but it can turn so fast.”

Bon, dat geeft al enkele mooie ideeën over hoe dat er allemaal uitziet. Een interessante periode om in te leven, een hyperinflatie. Je voelt elke dag dat je leeft. Tot je van honger opkomt, als je niet voorbereidt bent. Een duidelijke les is dat de sociale orde op zo’n momenten niet langer normaal te noemen is.

Maar goed ik had nog andere interessante opinies gelezen over hyperinflatie. Hier gaan we dus verder en deze schrijver heeft het over het vertrouwen dat wegvalt in papiergeld en dat dit als oorzaak kan gezien worden van een hyperinflatie. Ik heb deze redenering ook al verschillende keren geopperd. En ik noem het fenomeen: “de vertrouwensval”. Wanneer het vertrouwen breekt in fiat geld, dan is de samenleving akelig dicht bij een hyperinflatie ervaring. (extra zwarte letters heb ik gemaakt om nadruk te leggen in dit artikel dat eigenlijk nog groter is:

“Hyperinflation, however, is the loss of faith in money. It is not that prices are rising because the economy is moving forward—it’s that prices are rising because nobody believes that money is worth a damn anymore.

Hyperinflation is not simply money-printing: Rather, it is when no amount of money will get you what you want. Zimbabwe-style hyperinflation is an example of government money-printing run amok. The Zimbabwe example gives us the mistaken sense that hyperinflation only happens in “disorderly printing” regimes. But that’s not the case.
Chilean hyperinflation in 1973 (which led to the September 11 coup), or Weimar style hyperinflation (which led to you-know-who), are more indicative of what I’d call“scarcity” hyperinflation: Both are examples of when the scarcity of basic commodities suddenly and abruptly leads to a complete loss of faith in money—the belief that no amount of money will get you what you want or need.
That’s hyperinflation.

2008 Deflationists (of which I am a member) argued that after the credit crisis, there would be a deflationary trough. The reasoning of the 2008 Deflationists was, credit should be considered as part of the money supply—so when credit contracts sharply, as happened following the banking crisis in ’08, then that’s the same as if total money supply had contracted. A constriction in the money supply obviously leads to deflationary pressures: Less money is available for the same or more goods. Hence prices fall to meet lowered demand. Hence wages fall as business incomes fall. Hence less money. Hence downward spiral.

As the 2008 Deflationists predicted, today the U.S. economy is in a deflationary trough—I am certainly not arguing otherwise: The evidence is all around, and too obvious.
But what I am saying is, our current deflation can trip over into hyperinflation at a moment’s notice. The stumbling block—the thing that could trip us over from deflation to hyperinflation literally overnight—is The Deficit.
Not just the Federal shortfall itself, but the policy implicitly embodied by The Deficit: The belief that all you need to do is throw money at the problem—open up as many liquidity windows as needed, or expand Federal spending as much as necessary, to prop up those twin aggregates I mentioned before, aggregate demand and aggregate asset value.”

En onlangs schreef het excellente zerohedge al over de even excellente Jim Rickards: (zwart opnieuw mijn nadruk)

“Rickards observes that Bullard’s paper is nothing more than a spin campaign whose secondary goal is to prevent panic if and when the time for monetization arrives. Rickards’ conclusion is that the primary intent behind Bullard’s oeuvre, is nothing less than a last-ditch behavioral experiment to shock the people out of saving and to instill the fear of currency debasement, thus forcing the consumer class to not only stop saving but take rush to take out credit and spend it all on hard assets (but not gold, the Fed doesn’t like when you buy gold). Will it work? With trillions of deleveraging still left, (not to mention the cataclysm in the shadow banking system) the Bullard gambit is worth a shot, as the logical next step is the real deal.  Yet Rickard’s conclusion is spot on: “it’s like treating the citizens of the US like lab rats in a great monetary experiment conducted by the geniuses of the fed – the same people who missed the tech boom, missed the housing boom, missed the severity of the crisis, cut the dollar by 95% in 80 years… what they are trying to do is scare people into spending money, but I don’t think it is going to work… what will happen instead is they will print so much money in this effort and they won’t get the traction, and then it will just tip, it will be like throwing a light switch and it will go from no inflation to hyperinflation instantaneously. At that point it won’t be about spending money any more, it will be about the fact that money instantaneously becomes worthless.”

Vooraleer ik afsluit wil ik nog melden dat er nog 2 andere interessante boeken zijn over hyperinflatie in de loop van de geschiedenis. Er is nog de kroniek van de Franse hyperinflatie in de 18de eeuw: “Fiat Money Inflation in France”. Ik las het boek bijna anderhalf jaar terug. Ik ga ook die notities even boven moeten halen. Het boek kan je ook in pdf lezen op mises.org (daar vind je alles over inflatie) en het zal je misschien ook opvallen hoe de toenmalige Franse politicus Mirabeau in zijn doen en laten gelijkt op Barack Obama. Op deze site werd ook een Nederlandstalige bespreking gehouden (maar ik heb dit nog niet volledig gelezen).

Er is ook het boek van Constantino Bresciani, opnieuw over de Duitse hyperinflatie in de Weimarrepubliek. Van dit boek herinner ik me vooral dat hyperinflatie niet lineair is. Prijzen stijgen de ene dag, en vaak dag na dag. Maar er zijn ook dagen waarop de prijzen stabiliseren en zelfs (soms scherp) dalen. De munt neemt soms weer in waarde toe. Maar daarna valt de munt weer dieper en dieper en wordt de inflatie weer erger.

Dat is een zeer belangrijke les die je moet onthouden. Tijdens een hyperinflatie zal het moeilijk worden om te zeggen wanneer het einde aangebroken is. Vele keren zal de inflatie lijken te stoppen, waarna het weer toeneemt. En vele burgers en investeerders zullen op bepaalde momenten denken dat ze weer kunnen beleggen in de munt, waarna ze alles verliezen.

In een hyperinflatie zal het een beetje gaan zoals met het aandeel Fortis in 2008. Het bleef maar dalen, want er werden vaak weer opnieuw aandelen bijgedrukt en herwaarderingen waren schering en inslag. Maar er waren ook momenten dat het aandeel terug steeg en vele beleggers dachten toen vaak dat het ergste voorbij was. Waarna het vaak maar een paar dagen duurde vooraleer het aandeel opnieuw verder kelderde, richting nul. Zo gaat het ook de munten vergaan in een hyperinflatie. En net zoals het aandeel Fortis een andere naam kreeg: Ageas. Zo zullen ook de munten een andere naam krijgen na de hyperinflatie.

Dus ik ben niet alleen in het hyperinflationaire kamp. En er komen er steeds meer bij. Het wordt een beetje ‘mainstream denken’ maar dan toch nog wel steeds binnen de periferie. Als je de gewone media er momenteel op nahoudt dan hebben ze het voor 90% over de vrees voor deflatie. Ik geloof niet dat deflatie lang zal standhouden. Daar hebben de overheden en de rijke instellingen die de touwtjes in handen hebben geen baat bij. Daarover en over meer, de volgende keer weer.

“Hyperinflation will come overnight as Jim Sinclair predicts. Forget gradual.” Harry Shultz


Dit bericht werd geplaatst in Apocalyps, depressie, Devaluatie, Hyperinflatie, muntencrisis. Bookmark de permalink .

6 reacties op Wanneer geld doodgaat: opinies & beschrijvingen

  1. Nico zegt:

    Beste, mercie voor de talrijke informatie, links, boeken, en info over hyperinflatie.
    Ik heb ook zo van die dagen van hyperinflatie in m’n hoofd, of m’n maag die begint te keren als ik eraan denk. Het is interresant om op alles zo’n beetje voorbereid te zijn.
    Wat ik wel weet is dat het tijdelijk systeem van geld creeren uit het niets zichzelf zal vernietigen (dmv het 8ste wereldwonder compounding vd schuld, derivaten,…) om erna over te gaan tot een veel beter systeem ,misschien gebasseerd op goud.
    Wat mij ook opvalt is dat goud zich aan het verplaatsen is.
    Waar het goud is , is er rijkdom. Goud is onvergankelijk.
    De problemen in het westen zullen zichzelf oplossen, tot grote spijt van degene die het nog niet doorhebben wat ons te wachten staat. Mvg Nico

  2. Gember zegt:

    Het klinkt me allemaal als onvoorstelbaar in de oren. Des te meer reden om me er meer in te verdiepen. Ook namens mij dank voor het uitvoerige betoog met de diverse bronnen.

  3. Gember zegt:

    Aanvullend: Ik houd met interesse Mike Shedlock’s blog in de gaten. Daarin bericht hij over de financiering van de staat California dat met IOU’s uitbetaalt ipv met fiat-geld. Het lijkt mij een prima stap richting verlies in vertrouwen van papieren geld.

  4. Gember zegt:

    Een andere trigger voor hyperinflatie zou kunnen zijn dat het grote publiek via media steeds vaker zal horen dat het enige dat stijgt in waarde (of andersom: z’n waarde behoudt), dat dat goud is. Er verschijnen steeds meer (Nederlandse) goud-webshops en Willem Middelkoop zal de komende maanden steeds vaker op tv gaan komen. Andere voorbeelden kunnen komen.

    Dit zou hiermee een self-fullfilling prophecy kunnen worden.

    Afgelopen mei was daar een mooi voorbeeld van. Door een dalende euro steeg de goudprijs en ontstond er lichte paniek, waardoor de goudprijs nog meer steeg. Dat proces duurde een paar weken, maar dat kan de volgende keer in een paar dagen gebeuren.

    Dit zal kunnen leiden tot het weglekken van vertrouwen in fiat-geld. Nog erg onvoorstelbaar op dit moment, omdat men deflatie predikt en de staatsobligaties weer nieuwe records noteren. Maar zoals je opmerkt: het gaat om de wijze waarop de politiek en banken deze deflatie willen gaan bestrijden. Als dat teveel voor de schermen zichtbaar zal zijn voor het grote publiek, dan kan de vlam in de pan slaan…. blijkbaar is het helemaal niet zo onvoorstelbaar.

    Gelukkig heeft Marc de Mesel me gewezen op het Permanent Portfolio van Harry Browne.

  5. goldandglory zegt:

    Hey Gember,

    Mish Shedlock is eerder van het deflatie kamp, als je het mij vraagt. Maar inderdaad IOU’s in Californië, dat was vorig jaar ook al het geval. Verschillende andere VS-staten zijn aan het volgen.

    Ik geloof amper in self-fulfilling prophecies als het om de financiële markten gaat. Hyperinflatie zal daardoor niet veroorzaakt worden. Het idee van een zelfvervullende voorspelling is dat het enkel veroorzaakt wordt wegens een idee in de hoofden van de mensen. En als mensen hun idee wijzigen kunnen ze het gevolg ook veranderen.

    In oktober 2008 zeiden commentatoren ook dat de crash een zelfvervullende voorspelling was geworden. Pure bullshit. Niemand had de crash zien aankomen, en opeens was het een zelfvevullende voorspelling? Een lacher! De crash kwam omdat hij moest komen. Omdat de huizenmarkt ineendook, derivaten ontploften, banken bankroet gingen door het gigantische hefboomfinanciering, et cetera.

    Hyperinflatie zal 98% van de mensen verrassen en zal dus geen zelfvervullende voorspelling zijn! Psychologie zal de graad (!) van hyperinflatie bepalen maar niet of het nu effectief zal gebeuren. Het zal gebeuren omdat het in de sterren geschreven staat als overheden en centrale banken hun huidige politiek voortzetten.

  6. goldandglory zegt:

    Hey Nico,

    Ja goud is zich aan het verplaatsen. Het IMF maakte deze week nog eens bekend dat Rusland 16 ton van hen heeft gekocht. Al het goud dat IMF verkoopt,wordt NIET gekocht door het Westen. Een kapitale fout. Het zal betekenen dat het Oosten deze eeuw zal overheersen. En wij geven het gewoon uit handen… althans onze politici. Dus doe zelf, wat oosterse overheden doen!

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s